عادل سجاد ءِ نمدی امیر دوست ءِ پسہ ءُ منی چندے گپ : نور محمد نور
من ءَ گوں اے ناماں کار نیست ءُ نہ کہ من اشاں پجہ کاراںں بلے ھمے وڑیں نمدی یے منی دیم ءَ(وٹس اپ گروپے ءَ)گوستگ ات من پہ دمانے ونت تہ سما بوت کہ اے نمدیءِ پسہ شوق نہاِنت ءُ انچو پہ وت دیم زبران ءُ رواناِنت، نوں من لوٹاں ھمشانی پسو ءَ ھمشانی کچّ ءُ کساس ءَ گونڈ بداراں داں نمدی ءِ نبیسوک ءُ لوٹوک ھردو چہ وتی نادلجمی ءَ دلجم بہبنت.
امیر گوں عادل ءَ گشگ ءَ اِنت: من ھیران وَ بوتاں، بلے اے ھاتر ءَ اِنّاں کہ تو نمدی یے نبشتہ کتگ، بلکیں اے ھاتر ءَ کہ من تئی پسّہ ءَ چون ءُ چہ پیم بدیاں ترا ءُ قاسم فراز ءِ وانوکاں دلجم بہکناں. (تو وانوک چینچو دلجم کتگ اَنت جہل ءَ چاریں باریں)
البت من عادل نوشیروان ءِ نمدی نہدیستگ، بلے امیرکبیر ءِ نمدی منی دیم ءَ اِنت.
دگہ جاھے گشگ ءَ اِنت علم عروض ءِ مردم بوھگ پہ اصیلیں شائرے ءَ منی ھیال ءَ بے ننگیں دژمانے، ھچ ھما مردم ءَ کہ شعر آئی ءِ ابرم ءِ تها ھوار اِنت ھچ حاجت نہاِنت کہ اے گپچل ءَ بہکپیت.
جاگھے جاگھے من امیر ءِ گالرداں (جملهاں) سرپد بوھگ ءَ نیاں زانگ بیت بلوچی نبیسگ ءَ نوکاِنت یا کہ انچیں جاگھے ءَ نشتگ کہ اوداں بلوچ کماِنت. بھرھال اداں گرائمری ءُ گالردسازی گپے من ءَ دیم ءَ آرگی نہاِنت.
اے گپ ءَ ھو امیر راست گشیت کہ ھما مردم کہ قدرتی یا ابرمی شاعرے آئی ءَ وتی وزن آھنگی صورت ءَ وت ءَ گون اِنت اشی ءِ مستریں درور مبارک قاضی ءُ دگہ بازیں شاعرے ھست کہ آیاں بلکیں علم عروض ءِ جند ندیستگ ءُ نہونتگ بلے شعر ءِ قدرتی وزن ءَ اَنت.
دگہ جاھے امیرکبیر گشایت کہ اگاں شاعرے عروض ءَ وتی روزگار بہکنت آئی ءِ ریاضی بلکیں شر بیت بلے چہ شاعری ءِ بَین ءَ روت.
منی ھیال ءَ اے گپ عروض زانتاں ھم نہجتگ کہ شاعر عروض ءِ در بہبارت نوں شاعری بہکنت یا کہ عروض ءِ مقصد پہ شاعر ءَ اِنت، اناں
پرچا کہ ھمے عروض ءِ نبشتہکار ءُ شوھاز کنوک ءِ جند ھم شاعرے نبیتگ عربی لبزانک ءِ مزنیں زانوگرے بیتگ بلے شاعرے نبوتگ۔
آئی ءِ اے عروض ءِ نبیسگ گوں اشی ءِ زبانشناسی ءِ توانمندی ءَ بوتگ داں کہ شعرانی راست کنگ ءُ وانگ ءِ ارزانی بہبیت پہ وانوک ءُ نگدکاراں اے علم ءِ یک بھرے اگاں شاعرے چرے علم ءَ آژناگ بیت وَ سک شر، اگاں نہبیت ھم پہ آئی ءِ شعر ءِ دیم ءَ ھچ ڈنگے نہجنت اگاں آ شاعر پہ دل بقول ءِ تو ابرمی شاعرے بہبیت.
بلے بیا کہ ابرمی شاعر ھمے شعرانی وانگ ءَ سماہ کنت کہ کجا پرشتگ ءُ کجا اناں، اگاں انچو کہ آئی ءَ اے استعداد بہبیت. اے عروض ءِ علم ءِ گیشی بیگ پہ نگدکار ءُ شاعراں چو گرائمر ءِ شکل ءَ اِنت اگاں کسے وتی ماتی زبان ءَ یا دگہ زبانے ءَ بلد بہبیت آئی ءَ گرامر زانگءِ زلورت نہاِنت، اگاں زانت وَ سک شر کہ یک علمے آئی ءِ تہ ءَ گیش بیت، بلے زبان ءِ یک وانینوکے ءَ زلورت انت کہ اے علم ءَ آژناگ بہبیت ءُ انچوش کہ یک نگدکارے ءَ کہ گرائمر ءَ سر ءُ کار داریت داں وتی دیم ءِ مردماں نبشتاری ءُ گپتاری دروشم ءَ سرپد کت بہکنت، علم عروض ھم انچیں چیزے.
دگہ نیمگے امیر قاسم ءِ گؤستگیں راجدپتر ءَ پٹّگ ءَ اِنت کہ یک زمانگے اشی ءَ مئے گانڈ کشتگ ءُ دو دو گنٹہ ءَ فون ءِ سر ءَ ھشک ءَ رٹاتگ ءُ مئے وھد زوال کتگ، من وَ ھیر امیر ءَ نہزانگاں اولی رند اِنت اشی ءِ نام ءَ گوں ھمے نمدی ءَ اشکنگ ءَ آں؛ بلے قاسم ءِ شاعری من ونتگ ءُ سیدائیں شاعرے ءُ گوں وتی استعداد ءُ توانمندی ءَ وشیںن ءُ پرمعنائیں شاعری کنت ھشکیں لبز نہکمائیت ءُ مردماں گمراہ نہکنت، بلکیں گوں ھیالاں وتی ھنر ءَ پیشداریت، بلے اے گپ وش نہاَنت کہ یک مردمے دومی مردم ءِ سنگت ءُ دوستی ءِ زمانگ ءِ گپاں دیم ءَ بیار ایت. امیر ءَ ایوک ءَ قاسم ءِ شعرانی سر ءَ گپ جتیں، بلے چوش نہکنت ءُ باز جاگہ ءَ امیر ءَ قاسم ءِ شعر زور پروشتگ انت، ھما شعر کہ نہپرشتگاں امیر ءَ پروشتگ انت، منی ھیال ءَ امیر ءَ یکبرے وزنزانتیں شاعری ءِ گؤرا شتیں ھمے شعر پیش بہداشتیناں گڑا رند ءَ اے گپ دیم ءَ بیاورتیناں.
نوں ما کائیں امیر ءِ درور داتگیں قاسم ءِ شعرانی نیمگ ءَ:
امیر ءِ میرزا غالب ءِ اردو شعرے ھم داتگ کہ قاسم ءِ شعرانی وزن ھم ھمشانت بلے بیا کہ چہ درستاں پیسر ھمے غالب ءِ آھنگ ھم چارگیاِنت پرچا کہ تو عروضی ارکاناں ھر نیمگ ءَ پیچ بہدئِے ءِ کالب ءَ وَ اتک کنانت؛ بلے آھنگ(بحر) ھم چارگیاَنت.
من اداں اردو ءِ شعرانی مثال ءَ ندیاں بلے امیر ءَ ھمداں کہ قاسم ءِ شعر پہ دپ پروشتگاں ھمشاں من اداں درور دیاں داں امیر ھم دلجم بہبیت، چو کہ امیر گشگ ءَ اِنت چوش نہاِنت، بایدیں امیر ءَ شاعری ءِ گورا وت ءَ دلجم بہکنائینتیں.
قاسم ءِ ھمے شعر یا کہ آئی ءَ اردو ءِ ھمے شعر ءِ درور داتگ من امیر ءَ سرپد کنگ لوٹاں کہ آئی ءِ آھنگ ( خفیف مسدس مخبون محذوف) اشنت. بلے امیر ءَ اے شعر ءِ آھنگ درگپت کت نہکتگ ءُ دگہ عروضی ارکانے داتگ بہزاں: فاعلن فاعلن مفاعیلن)
امیر ءَ بیچارگ ءَ قاسم ءِ شعرانی عروضی وزن ءُ آھنگ ھم درگپت کُت نہکتگ ءُ دگہ یک دو جاہ ءَ ھمے وتی عروضی وزن ءِ تہ ءَ شعر ھم تقطیع کت نہکتگ وتی وڑا انچو شاپتگ انت۔
اگاں کسے آھنگ ءَ سرپد اِنت آ گوں شعر ءِ وانگ ءَ زانت کہ ادا امیر ءَ نہ پروشتگیں شعر زور پروشتگ انت۔ بلکیں امیر ءِ جند وزن ءَ سرپد بیگ ءَ نہاِنت. شعر گوں وتی وانگ ء روانی ءَ وت ھال دنت کہ من پرشتگاں یا ناں؟
اے شعر ءِ آھنگ انچیں آھنگے کہ دو آھنگ ءِ تہ ءَ کیتاِنت گڈی ارکان ءَ برے برے محذوف ءِ جاہ ءَ اصلم ءِ آھنگ ھم کیت. پمشکا قاسم ءِ اے شعر ءِ راستیں آھنگ ھمے ھر دوئینانی تہ ءَ اِنت بلے شعر ءِ اصلی آھنگ خفیف مسدس مخبون محذوف اِنت.
غالب ءِ اردو شعر منی دیم ءَ نہاِنت بلے چوش کہ امیر ءَ آئی ءِ دوئیں بند داتگاں ھمے یکیں آھنگ اِنت بلے آھنگ ءِ تہ ءَ اصلم ماناِنت محذوف گندگ ءَ نئیت.
من امیر ءَ گشگ لوٹاں اشی ءِ آھنگ ھمشاِنت ءُ عروضی ارکاناں ھم ترا گشاں پدا برو شر بہچار یا دگہ وزنزانتیں شاعری ءَ پیشبدارئے ترا ھم سر ءُ سوج کنت. نہزانگ عیبے نہاِنت؛ بلے اشتاپکاری ءُ گُرّگ ءُ زور پیش دارگ مزنیں عیبے ءُ آئی کدّ ءُ بستار مھلوک ءِ دیم ءَ زاھر بیت.
اے شعرانی عروضی وزن: فاعلاتن مفاعلن فعلن (فعلن) اِنت.
نہ کہ فاعلن فاعلن مفاعیلن.
اے وزن ءِ کالب ءَ ھم اتک کنت گوں توارینکی ھساب ءَ باز نزدیکانت بلے شعر ءَ نہمرّینیت ءُ آھنگ ءَ پروشیت.
بیا ترا گُشاں چون؟
اگاں سرجمیں شعر مخبون اصلم ءِ آھنگ ءِ تہ ءَ بئیت گڑا ھمے تئی داتگیں عروضی ارکانانی کالب ءَ اتک کنت؛ بلے وھدے کہ اصلم ءِ جاہ ءَ مخبون محذوف ءِ آھنگ ءَ بہروت؛ گڑا تئی داتگیں عروضی ارکان ءَ نئیت ءُ شعر ھم وتی راستیں شکل ءَ ترا وزن ءَ گندگ ءَ نئیت.
سادھیں زبانے ءَ ترا سر ءُ سوج کنگ لوٹاں کہ فعلن ءُ فعلن یکیں وزن اَنت ءُ گڈّی بند ءَ قاسم ءِ شعراں ھمے وزن اِنت.
نہ کہ تئی داتگیں مفاعیلن؟
پرچا کہ یک انچیں وزنے باز بری شاعر فعلن ءِ جاہ ءَ فَعِلن ءَ ھم کارگپت کنت ءُ آھنگی شکل ءَ ھم شعر ءِ پروشگ ءِ ھچ سماہ نہدنت اے علم عروض ءِ تہ ءَ ھم جایز اِنت ءُ موسیقی ءِ توارانی ھساب ءَ ھم، بلے نگھبت تو کہ عروضی وزن ءِ ھساب ءَ وزن ءَ درگپت نہکن ئے گڑا وَ انچوش بیت. تو یکبرے آھنگ ءِ درگیجگ ءِ کوشش کتیں کہ شعر پہ وانگ ءِ توار ءِ دروشم ءَ کجام نیمگ ءَ روگ ءَ اِنت؟
نوں بیا ترا کہ تو قاسم ءِ ھمے شعر پروشتگ انت اشاں ترا وزن ءِ کالب ءِ تہ ءَ پیشداراں:
مرگ بیگواہ بہبنت ستر کاینت
تی توار ءَ پہ چمّ ءُ سر کاینت
شیرکنیں سنگ گوں تھلیں گوناپاں
داں سلامت بہبیت تئی سر کاینت
چول مرگانی سرمچاریں قطار
چہ تیاب ءَ کدی دوبر کاینت
(فاعلاتن مفاعلن فعلن)
مُر/ گِ / بے/ گوا/
فا عِــــــلــا تُن
بِ / بنت/ سَـ / تَر
مـــفــا عِــــــلُن
کا / یَنت
فعلن
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
تَی / تَـ/ وا / را
فـا عِـــلـــا تُن
پَـ / چمّ / مـُ / سَر
مــــــفا عِـــلُن
کا / ینت
فع لن
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
شیر / کـِ / نیں/ سنگ
فـــا عِــــــلا تُن
گوں / تَھـ/ لِیں / گو
مــــــفـا عِــــلُن
نا / پاں
فع لن
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
داں / سَـ / لا/ مَت
فــــاعِـــــلــا تُن
بِ/ بیت / تَی / سَر
مــــفــا عِـــــلـُن
کا / یَنت
فع لُن
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
چَو/ لِ / مُر / گا
فــــا عِـــلــا تُن
نی / سَر / مَـ / چا
مَـــفــا عِـــــلُن
رِیں / قَـ/ طار
فَــــعِــــلُن
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
چَـہ/ تَـ / یا / با
فـا عِــــلـــاتُن
کَـ / دی / دُ / بَر
مَـــفــا عِــــــــلُن
کا / یَنت
فع لن
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
اے شعراں بہچار ھمے وزن ءَ راست ءُ برابر اَنت. امیر بیچارگ رد کپتگ یا کہ دگرے ءَ رد دیائینتگ. اے کہ عروضی ھساب کتاباں رد ورگ ءَ اِنت؛ گڑا ابرمی یا کہ توارینکی وزن چون اشیءِ سمج ءَ کیت؟ اے ھم جیڑگی گپے.
اے گپّ ءَ ھم من امیر ءَ گشگ لوٹاں کسے کہ عروض ءَ ستر زانتکار بہبیت داں شعر ءِ وانگ ءُ توارینکی وزن ءَ یا بقول تو ابرمی وزن ءَ درگپت مہکنت؛ گڑا چون آئی ءِ راستیں عروضی وزن ءَ درگپت کنت؟ شعر ءِ ھشکیں ھمے ارکانانی کالب نہاَنت چو پہ وت دیم تو شعر ءَ ھر کالبے ءَ برئے برگ بیت بلے چو آئی ءِ راستیں وزن ءُ آھنگ ترا دست نہکپایت، اول کوشش کن شعر ءِ راستیں وزن ءَ دربگیج.
غالب ءِ شعر ءِ راستیں وزن ھم فاعلاتن مفاعلن فعلن اِنت، بلے گالب ءِ شعر ءِ سر ءَ گپ نکناں کہ غالب ءِ شعر سرجم ءَ منی دیم ءَ نہاِنت پرچا کہ اے وزن کہ تو داتگ گوں ھمے شعر ءِ اصلی وزن ءَ یک انت بلے اگاں شاعر فعلن ءِ جاہ ءَ فعِلن ءَ ھم کارمرز بہکنت؛ گڑا تئی داتگیں وزن آپ ءَ کپیت ءُ گار بیت. عروض زانت اول شعر ءَ چار اَنت آئی ءِ راستین آھنگ ءَ چار اَنت، نوں آئی ءِ عروضی ارکاناں درگیجایت. انچوش کہ من ترا گشت عروضی ءُ موسیقی توارانی ھساب ءَ فعلن ءُ فعلن ءَ ھچ فرق نیست ءُ پرشگ ءِ ھچ سماہ نہدنت اے جایز اِنت ءُ ھمے آھنگ ءَ پارسی ءِ کلاسیک ءَ ترا سک باز شعر گندگ ءَ کیت. تو کہ آ وزن درگپتگ ءُ آورتگ فاعلن فاعلن مفاعیلن گڑا اے ھساب ءَ نگبھت تو شعر ءِ بلک ءَ بند کن ئے.
تو مھربانی کن یکبرے عروضی کتاباں روچے دو سے رند ءَ وانان کن ءُ دربر ءُ وزن زانتانی گؤرا ھم برو وزن ءَ یات بہگر، اگاں تو دگراں اے پڑ ءَ نگد کنگ لوٹ ئے، اگاں ناں گڑا قول بلوچانیگ ءَ کاھکے ور ءُ راھکے برو گھتر اِنت.
نمدی دراج بیگ ءَ اِنت دگہ گیشیں پوتاری نہکناں پرچا کہ امیر ءِ اے نمدی ءِ تہ ءَ درستیں شعرانی وزن رد داتگ انت آیانی راستیں وزن امیر ءِ سمج ءَ نیایگ ءَ اَنت نوں زلوری نہاِنت من سرجمین آئی داتگیں گپانی سر ءَ گپ بہکنان ءُ وتی وھد ءَ زوال بہکناں یا کہ نمدی ءَ دراج بہکناں دگرے پہ وانگ ءَ دم بہبارت.
من امیت کناں امیر دل ءَ نیار ایت ءُ عادل ءَ ھم گمراہ نہکنت ءُ چہ نبشتہ کنگ ءَ پیسر یکبرے جیڑ ایت ءُ روت بلدیں مردمے ءِ گؤر ءَ جست ءُ پرس کنت داں وت ءَ اصلاح بہکنت ءُ قاسم ءِ تچکیں شعراں پہ زور وزناں نہپروشیت ءُ وتی زانت ء بستار ءَ وانوکاں پیش نہدار ایت.
اگاں لازم بیت ءُ دزگٹّی موہ بہدئےانت، اے پڑ ءَ دیمتر ءَ موسیقی ءُ عروضی نگاھاں سرجمیں نبشتانکے نبیساں.
سلامت بات ات، شمئے کستر
